Je vraagt een hypotheek aan en de adviseur trekt je kredietoverzicht op. Daar staat hij: een achterstandsmelding bij een doorlopend krediet uit 2015. De laatste keer dat je iets van die kredietverstrekker hoorde was jaren geleden — een incassobrief die nooit een vervolg kreeg. Er is geen einddatum ingevuld, de overeenkomst staat nog steeds als lopend geregistreerd, en de codering staat er dus ook nog steeds. Je vraagt je af of zo'n oude schuld inmiddels niet gewoon verjaard is, en of die registratie dan niet weg moet.
In dit artikel leg ik uit wanneer een vordering verjaart, wat verjaring juridisch wél en niet doet met je schuld, waarom een verjaarde vordering juist tot een eindeloze BKR-registratie kan leiden, en wanneer verjaring toch een grond kan zijn om verwijdering te vragen.
Wanneer is een schuld verjaard?
De hoofdregel staat in artikel 3:307 van het Burgerlijk Wetboek: een rechtsvordering tot nakoming van een verbintenis uit overeenkomst verjaart vijf jaar na de dag waarop de vordering opeisbaar is geworden. Voor losse termijnen, rente en andere periodieke betalingen geldt een vergelijkbare termijn van vijf jaar op grond van artikel 3:308 BW. Bij een consumptief krediet betekent dat in de praktijk: vanaf het moment dat de kredietverstrekker de hele restschuld ineens opeiste — meestal het moment waarop hij het krediet opzegde — begint de klok van vijf jaar te lopen.
Die klok kan telkens opnieuw beginnen. Dat heet stuiting en is geregeld in artikel 3:317 BW: een schriftelijke aanmaning, of een schriftelijke mededeling waarin de schuldeiser zich ondubbelzinnig zijn recht op nakoming voorbehoudt, breekt de lopende termijn af, waarna een nieuwe termijn gaat lopen. Elke aanmaningsbrief van een incassobureau kan de teller dus resetten, en ook een betaling — al is het één euro — of een erkenning van de schuld doorbreekt de verjaring. Daarom zijn "ik heb er al jaren niets meer over gehoord" en "de vordering is verjaard" niet hetzelfde.
Ligt er een vonnis, dan geldt een veel langere termijn. Ben je ooit door de rechter veroordeeld tot betaling, dan verjaart de bevoegdheid om dat vonnis ten uitvoer te leggen pas na twintig jaar (artikel 3:324 BW). Veel mensen die ervan uitgaan dat hun schuld verjaard is, hebben ergens een verstekvonnis liggen waar ze zich niet meer van bewust zijn. Dat is het eerste wat ik in zo'n dossier uitzoek.
Betekent verjaring dat mijn schuld verdwenen is?
Nee, en dat is een hardnekkig misverstand. Verjaring haalt het afdwingbare recht weg, niet de schuld zelf. Wat overblijft is een natuurlijke verbintenis in de zin van artikel 6:3 BW: je mág betalen, en wat je betaalt kun je daarna niet terugvorderen, maar de schuldeiser kan je niet meer via de rechter of de deurwaarder tot betaling dwingen.
Voor het kredietregistratiesysteem is dat verschil belangrijk. Een registratie in het Centraal Krediet Informatiesysteem, het CKI dat Stichting BKR beheert, gaat over feiten uit het verleden: er is een overeenkomst geweest en er is een achterstand ontstaan. Dat die achterstand achteraf niet meer inbaar is, maakt de historische melding op zichzelf niet onjuist. Verjaring alleen is daarom in de regel geen automatische verwijderingsgrond — en wie je iets anders belooft, gaat te snel. Welke code er staat maakt voor de beoordeling overigens wel uit; dat verschil beschrijf ik in mijn artikel over de A-coderingen.
Waarom blijft zo'n oude registratie dan eindeloos staan?
Hier zit het echte probleem, en het volgt uit de systematiek van het Algemeen Reglement CKI. Artikel 14 lid 1 daarvan bepaalt dat gegevens van afgelopen overeenkomsten vijf jaar na de werkelijke einddatum uit het CKI worden verwijderd. Die vijf jaar begint dus pas te lopen zodra de kredietverstrekker een einddatum meldt.
Zolang die einddatum ontbreekt, start de klok nooit. Bij een oude, afgeboekte vordering gebeurt precies dat: intern is de zaak allang afgeschreven, maar de beëindiging wordt niet doorgegeven. Artikel 14 lid 3 bepaalt dat achterstanden op lopende overeenkomsten zonder actuele herstelmelding vijf jaar na de registratiedatum ter beoordeling aan de kredietverstrekker worden voorgelegd — ze verdwijnen dus niet automatisch, iemand moet er een besluit over nemen. Blijft dat uit, dan blijft de melding staan. Zo kan een achterstand uit 2013 nog steeds zichtbaar zijn, terwijl een keurig afgeloste lening uit datzelfde jaar allang van het overzicht verdwenen is.
Kan verjaring dan tóch helpen bij verwijdering?
Ja, maar indirect — en dat is precies waar het juridische werk zit. Verjaring is zelden het hele argument, maar vaak wel het scharnierpunt.
De eerste route loopt via de einddatum. Is de vordering verjaard, of heeft de kredietverstrekker hem afgeboekt en al jaren geen enkele incassohandeling meer verricht, dan valt goed te betogen dat de overeenkomst feitelijk is geëindigd en dat er dus een werkelijke einddatum gemeld hoort te worden. Wordt die einddatum alsnog op het juiste moment geregistreerd, dan gaat de vijfjaarstermijn vanaf dát moment lopen — en bij een echt oude vordering is die termijn vaak al ruimschoots verstreken, zodat de hele registratie uit het CKI moet.
De tweede route loopt via de belangenafweging. Artikel 14 lid 10 van het Algemeen Reglement CKI staat verwijdering toe in drie gevallen: bij een onterechte registratie, bij een terechte registratie die na een zorgvuldige belangenafweging disproportioneel blijkt, en op grond van een uitspraak van de rechter of een bevoegde geschillencommissie — voor financiële geschillen is dat Kifid, waar de BKR-geschillen sinds 1 oktober 2021 zijn ondergebracht. Die tweede grond sluit aan op artikel 21 AVG, het recht van bezwaar, en op het Santander-arrest van de Hoge Raad van 9 september 2011 (ECLI:NL:HR:2011:BQ8097), waarin is uitgemaakt dat elke verwerking van persoonsgegevens moet voldoen aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit.
Daar weegt de ouderdom van de vordering mee. Het doel van een negatieve registratie is toekomstige kredietverstrekkers waarschuwen. Bij een schuld waar de schuldeiser zelf al jaren niets meer mee doet en die hij niet eens meer kan afdwingen, wordt dat waarschuwingsbelang met het jaar dunner, terwijl jouw nadeel — geen hypotheek, geen huurwoning, geen lease-auto — onverminderd doorloopt. Hoe zo'n afweging in de praktijk wordt gemaakt, licht ik toe in mijn artikel over de belangenafweging.
Hoe toon je aan dat er niet is gestuit?
Dit is het lastigste onderdeel, want je moet in feite aantonen dat er iets níet is gebeurd. Gelukkig ligt die last niet volledig bij jou: wie zich op stuiting beroept — de schuldeiser dus — zal die stuiting ook moeten onderbouwen. In de praktijk vraag ik daarom eerst het volledige dossier op bij de kredietverstrekker, met een beroep op het inzagerecht van artikel 15 AVG.
Begin altijd bij je eigen kredietoverzicht. Via Mijn Kredietregistratie op mijnkredietregistratie.nl vraag je kosteloos je eigen overzicht op — je logt daar in met iDIN, niet met DigiD. Daarop zie je de contractdatum, de registratiedatum van de achterstand en, cruciaal, of er wel of geen werkelijke einddatum is ingevuld. Ontbreekt die bij een contract van tien jaar oud, dan heb je meteen je belangrijkste aanknopingspunt te pakken.
Wat kun je nu doen?
Vraag eerst je kredietoverzicht op en kijk of er een einddatum bij de overeenkomst staat. Verzamel daarna alles wat je nog hebt: het laatste contact met de kredietverstrekker of het incassobureau, je laatste betaling, oude brieven, en of er ooit een dagvaarding of vonnis is geweest. Wat vervolgens telt, is of er een reële grond is om óf een einddatum af te dwingen óf de registratie via de belangenafweging te laten verwijderen. Dat beoordeel ik graag voor je: voor €25 doe ik de haalbaarheidsscan en zeg ik je eerlijk of jouw dossier kansrijk is. Is het dat niet, dan hoor je dat meteen en blijft het bij die €25. Welke gronden er verder nog zijn, zet ik op een rij in dit artikel over de gronden voor verwijdering.
Staat er een achterstand op je naam van een schuld waar al jaren niemand meer achteraan zit? Start de intake en ik zoek voor je uit of die registratie daar nog wel thuishoort.