Je hebt de kredietverstrekker geschreven dat je negatieve BKR-registratie eruit moet. Netjes onderbouwd, met je kredietoverzicht erbij. Een paar weken later ligt er een brief van drie alinea's op de mat: de registratie is destijds terecht geplaatst, het reglement schrijft nu eenmaal een bewaartermijn van vijf jaar voor, en men ziet geen aanleiding daarvan af te wijken. Je legt de brief op de stapel en denkt: dan zal het wel zo zijn.
In dit artikel leg ik uit waarom zo'n afwijzing juridisch veel minder definitief is dan hij klinkt, welke termijn er vanaf die brief gaat lopen en waarom juist die termijn zo vaak ongemerkt verstrijkt, wat je nog kunt doen als hij al voorbij is, en wanneer Kifid of de rechter aan zet is.
Wat is zo'n afwijzing juridisch eigenlijk waard?
Een verwijderingsverzoek is geen gunst die je vraagt, maar het uitoefenen van een recht. In zijn eerste prejudiciële uitspraak over de AVG oordeelde de Hoge Raad dat een BKR-registratie niet berust op een wettelijke plicht, maar op het gerechtvaardigd belang van artikel 6 lid 1 sub f AVG. Dat heeft een heel praktisch gevolg: bij die grondslag heb je altijd het recht van bezwaar van artikel 21 AVG en het recht op gegevenswissing van artikel 17 AVG.
Dat verlegt de last naar de kredietverstrekker. Maak je bezwaar op grond van je specifieke situatie, dan moet hij "dwingende gerechtvaardigde gronden" aanvoeren die zwaarder wegen dan jouw belangen. Een brief die uitsluitend verwijst naar het Algemeen Reglement CKI en naar de bewaartermijn van vijf jaar is daarom strikt genomen geen belangenafweging, maar een verwijzing naar beleid. Hoe die afweging wél hoort te verlopen, met proportionaliteit en subsidiariteit als toetsstenen, beschrijf ik in mijn artikel over de belangenafweging.
Een afwijzing is dus een standpunt, geen eindoordeel. Alleen een rechter of de Geschillencommissie van Kifid kan de zaak beslechten. Wat die brief wél doet, is een klok in werking stellen.
Hoe lang mag de kredietverstrekker over je verzoek doen?
Artikel 12 lid 3 AVG geeft daar een duidelijk antwoord op: hij moet onverwijld reageren en in elk geval binnen één maand na ontvangst van je verzoek. Is de zaak echt complex, dan mag die termijn met twee maanden worden verlengd, maar dan moet hij je binnen die eerste maand laten weten dát hij verlengt, en waarom.
Blijft een reactie helemaal uit, dan werkt dat in jouw voordeel. Wie niet binnen die termijn antwoordt, kan zich later namelijk niet beroepen op de termijn die anders voor jou zou gelden. Verstuur je verzoek daarom aantoonbaar en leg de datum van ontvangst vast; dat kleine administratieve gebaar bepaalt soms de hele procespositie.
Waarom zijn die zes weken na de afwijzing zo belangrijk?
Hier zit het punt dat de meeste mensen missen. Wijst een kredietverstrekker je verzoek af, dan kun je de civiele rechter vragen hem alsnog te bevelen dat verzoek toe te wijzen. Dat gaat via een verzoekschriftprocedure op grond van artikel 35 lid 1 van de Uitvoeringswet AVG. En artikel 35 lid 2 UAVG bepaalt dat zo'n verzoekschrift in beginsel moet worden ingediend binnen zes weken nadat de verwerkingsverantwoordelijke heeft geantwoord.
Zes weken is kort, en niemand wijst je erop. In de afwijzingsbrief staat die termijn zelden vermeld. Wie de brief eerst een paar weken laat liggen en zich daarna pas gaat oriënteren op juridische bijstand, is vaak al te laat. Uit de wetsgeschiedenis van artikel 35 UAVG volgt bovendien dat dit een exclusieve rechtsingang is: je kunt de verzoekschriftprocedure niet inruilen voor een gewone bodemprocedure met een dagvaarding.
De uitzondering is net zo belangrijk als de regel. Heeft de kredietverstrekker níet binnen de termijn van artikel 12 lid 3 AVG geantwoord, dan geldt er voor het indienen van het verzoekschrift geen termijn. Traagheid aan de andere kant vergroot dus jouw ruimte.
Wat als die zes weken al voorbij zijn?
Dan is de deur niet dicht, en dat is sinds een uitspraak van de Hoge Raad van 15 september 2023 (ECLI:NL:HR:2023:1216) duidelijker geworden. Die zaak ging precies hierover: iemand met een negatieve BKR-registratie had de zeswekentermijn laten verlopen en werd in kort geding niet-ontvankelijk verklaard.
Je mag hetzelfde verzoek opnieuw doen. De Hoge Raad oordeelde dat de AVG ruimte laat voor een herhaald verzoek op grond van de artikelen 15 tot en met 22 AVG, en dat zo'n herhaald verzoek niet al kennelijk ongegrond of buitensporig is op de enkele grond dat het eerder is gedaan en afgewezen, zelfs niet als je er geen nieuwe feiten of omstandigheden aan ten grondslag legt. Wijst de kredietverstrekker ook dat tweede verzoek af, dan begint de zeswekentermijn opnieuw te lopen en staat de weg naar de rechtbank weer open.
Bij spoed kun je daarnaast een voorlopige voorziening vragen. Heb je een concreet en spoedeisend belang, bijvoorbeeld een hypotheekaanvraag die vastloopt of een huurwoning die je dreigt mis te lopen, dan kun je vóór of tijdens de verzoekschriftprocedure een kort geding starten, en voor de onderbouwing van die spoedeisendheid gelden geen zwaardere eisen dan gebruikelijk. Onbeperkt is die route niet: de voorzieningenrechter mag beoordelen of het herhaalde verzoek kennelijk ongegrond of buitensporig is in de zin van artikel 12 lid 5 AVG, en dat kan tot afwijzing leiden.
Is Kifid een alternatief voor de rechter?
Vaak wel, en meestal een prettiger begaanbaar pad. Sinds de geschillenregeling van Stichting BKR bij Kifid is ondergebracht, behandelt de Geschillencommissie daar ook geschillen over BKR-registraties. Voorwaarde is dat je de klacht eerst aan de kredietverstrekker zelf hebt voorgelegd en dat die interne procedure is uitbehandeld.
Let ook hier op de termijnen. Je kunt bij Kifid terecht tot één jaar nadat je de klacht voor het eerst bij de financiële dienstverlener indiende, en tot drie maanden na diens definitieve schriftelijke standpunt; de voor jou gunstigste termijn geldt. Voor consumenten is het indienen en behandelen van de klacht kosteloos. Hoe die procedure verloopt, zet ik uiteen op mijn pagina over een klacht bij Kifid.
Wat maakt een tweede verzoek sterker dan het eerste?
Zelden een fellere toon, bijna altijd een betere onderbouwing. De procedurele grond is de meest onderschatte. Kan de kredietverstrekker niet aantonen dat hij je vooraf schriftelijk heeft gewaarschuwd voordat hij de codering meldde, dan wankelt de registratie, hoe terecht de achterstand op zichzelf ook was. Dat werk ik uit in dit artikel over de vooraankondiging.
Daarnaast telt wat er feitelijk geregistreerd staat. Ontbreekt de werkelijke einddatum, of staat er een codering die niet past bij wat er destijds is gebeurd, dan heb je een concreet aanknopingspunt in plaats van een algemeen beroep op je situatie. Je overzicht vraag je kosteloos op via Mijn Kredietregistratie, waar je met iDIN inlogt; hoe je het leest, staat in mijn artikel over het kredietoverzicht.
En je belang moet actueel en aantoonbaar zijn. Een afwijzing van een hypotheekadviseur op schrift weegt in de afweging zwaarder dan de mededeling dat je "binnenkort iets wilt kopen".
Wat kun je nu doen?
Zoek eerst de afwijzingsbrief op en kijk naar de datum: is die korter dan zes weken geleden, dan ligt de volledige route nog open en is er haast bij. Is die termijn verstreken, dan is een goed opgebouwd herhaald verzoek meestal de logische volgende stap. Verzamel daarnaast je kredietoverzicht, je oorspronkelijke verzoek, de reactie daarop en alles wat je huidige belang onderbouwt. Wat vervolgens telt, is of er een reële grond ligt (procedureel, feitelijk of via de belangenafweging) en welke route daarbij past. Dat beoordeel ik graag voor je: voor €25 doe ik de haalbaarheidsscan en hoor je eerlijk of jouw dossier kansrijk is. Is het dat niet, dan blijft het bij die €25.
Ligt er een afwijzing van je kredietverstrekker die je hebt weggelegd omdat je dacht dat het daarmee klaar was? Start de intake en ik zoek uit welke termijnen er in jouw zaak nog lopen en welke route de meeste kans maakt.